Sejm przyjmuje nocne ograniczenia sprzedaży i zakaz reklamy alkoholu

Co wiemy

Sejm zakończył trzecie czytanie i przyjął pakiet zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości. Uchwalony tekst przewiduje ogólnokrajowe ograniczenie sprzedaży alkoholu przeznaczonego do spożycia poza miejscem zakupu w godzinach nocnych oraz zakaz reklamy i promocji wszystkich napojów alkoholowych, w tym piwa. Obejmuje również dodatkowe kompetencje gmin i reguły sprzedaży detalicznej.

Głosowanie odbyło się podczas 66. posiedzenia Sejmu po połączeniu dwóch projektów i pracach komisji. Relacje wskazują, że ustawa ma wejść w życie od 2027 roku, ale przedtem musi zostać rozpatrzona przez Senat i podpisana przez prezydenta. Tytuł używa więc czasownika „przyjmuje”, a nie „wprowadza” lub „obowiązuje”.

Szczegółowe godziny i wyjątki trzeba czytać w ostatecznym tekście po całym procesie. Część przepisów pozwala gminom dostosowywać przedziały ograniczeń, co nie jest tym samym co całkowicie jednolity zakaz każdej sprzedaży w całym kraju. Nie przedstawiamy również prognoz spadku konsumpcji, liczby interwencji lub wpływów sklepów jako osiągniętych rezultatów.

Pakiet wyrósł z kilku projektów, dlatego jego końcowy zakres nie odpowiada w całości żadnej pierwotnej propozycji. W debacie pojawiały się dalej idące pomysły, w tym ograniczenia sprzedaży na stacjach paliw i szczegółowe reguły cenowe. Do oceny obowiązków przedsiębiorców wiążący będzie wyłącznie tekst uchwalony po zakończeniu procesu legislacyjnego. Cytowanie pojedynczej zapowiedzi posła lub ministerstwa bez sprawdzenia przyjętych poprawek mogłoby przypisać ustawie normę, której ostatecznie w niej nie ma albo która ma węższy zakres. Dlatego kolejne poprawki trzeba porównywać z tekstem po pracach Senatu.

Mechanizm i skutki

Ograniczenie dostępności działa przez skrócenie godzin impulsywnych zakupów poza lokalami gastronomicznymi. Zakaz reklamy zmniejsza ekspozycję konsumentów, w tym młodzieży, na promocję marek i kategorii alkoholu. Skuteczność zależy jednak od egzekwowania, definicji reklamy, sprzedaży internetowej, wyjątków oraz możliwości przeniesienia zakupów na wcześniejsze godziny lub do lokali.

Dla samorządów ustawa tworzy szersze ramy lokalnej polityki. Gminy mogą dostosowywać ograniczenia do problemów bezpieczeństwa i handlu, ale różne zasady sąsiednich obszarów mogą przesuwać popyt. Dla przedsiębiorców znaczenie mają terminy dostosowania, zasady oznaczania, istniejące umowy reklamowe i sankcje. Ostateczny koszt zależy od aktów wykonawczych oraz interpretacji organów nadzoru.

Z punktu widzenia zdrowia publicznego najważniejsze będą mierzalne dane: sprzedaż, hospitalizacje, interwencje policji, przemoc domowa i zachowania młodzieży. Nie należy oceniać ustawy wyłącznie przez liczbę medialnych komentarzy. Dopiero porównanie okresów i regionów, z uwzględnieniem innych zmian cen oraz dochodów, pokaże, czy mechanizm osiąga deklarowane cele.

Co może zmienić ocenę

Senat może wprowadzić poprawki, a prezydent może ustawę podpisać, skierować do Trybunału Konstytucyjnego lub zawetować. Dlatego obecny fakt operacyjny kończy się na uchwale Sejmu. Data 1 stycznia 2027 pojawia się w relacjach jako plan wejścia w życie, ale może ulec zmianie wraz z tekstem końcowym lub terminem ogłoszenia.

Nie jest jeszcze jasne, jak szeroko organy będą interpretować reklamę pośrednią, sponsoring i treści internetowe. Sporne mogą być również zasady dostawy do domu, odbioru osobistego i weryfikacji wieku. Odpowiedzi będą wynikać z ostatecznej ustawy, rozporządzeń i praktyki egzekucyjnej, a nie z najdalej idących zapowiedzi autorów projektu.

Śledzić trzeba uchwałę Senatu, ewentualne ponowne głosowanie Sejmu, decyzję prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw. Dopiero wtedy będzie można podać pewny zakres i termin obowiązywania. Dzisiejsza analiza uznaje wagę kierunku legislacyjnego, ale nie zamienia uchwalonego przez jedną izbę projektu w już działający zakaz dla sklepów.